بسم الله الرحمن الرحیم
أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (مائده -74)
آیا به سوی خدا باز نمی گردند و از او درخواست آمرزش نمی کنند
و حال آنکه خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است
تو مگو ما را به آن شه بار نیست
با کریمان کارها دشوار نیست
«اللهمّ اجْعَلْنی من المُسْتَغْفرینَ»
آثار و برکات استغفار
1. قرب الهی
2. دفع بلا
3. ریزش خیرات و برکات الهی
4. دست یابی به توفیقات الهی
5. رسیدن به اجل مسمی و برخورد نکردن به اجل معلق
6. استجابت دعاها و ...
فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا (نوح-10)
پس گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهید به درستی که او آبسیار آمرزنده است
يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًاتا(11)
بر شما از آسمان باران پی در پی و با برکت فرستد
وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا(12)
و شما را با اموال و فرزندان یاری دهد و برایتان باغ ها و نهر ها پدید آورد
مَّا لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا(13)
شما را چه شده که به عظمت وبزرگی خدا امید ندارید
استغفار یا قولی است مانند گفتن «استغفر اللّه»
و یا فعلی، مانند انجام دادن عملی که موجب آمرزش انسان میگردد
استغفار محدود به زمان و مکان خاصی نیست
اما در برخی زمان ها و مکان ها به آن تاکید بیشتری شده است
و این به این معنی است که در آن زمان و مکان خاص
استغفار به اجابت نزدیک تر است
رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) مى فرمایند:
زیاد استغفار کنید، در خانه ها و مجالستان، سر سفرهها و در بازارهایتان،
و در مسیر رفت و آمدهایتان و هر جا که بودید(استغفار نمایید).
چرا که شما نمىدانید آمرزش خداوند چه زمانى نازل مىشود.
زمان استغفار (بنا بر روایات )
1. سحر هر شب
2.بعد از نافله فجر و قبل از نماز صبح است
3. بعد از نماز صبح
4. بعد از نماز عصر
5. هنگام خواب
6. بعد از گفتن تسبيح حضرت زهرا (عليها السلام)
7. بعد از نماز واجب
8.سحر شب جمعه
9. صبح جمعه ، قبل از نماز صبح
10. عصر جمعه
11.ماه رجب
12. ماه شعبان
13. ماه رمضان
14.شب های قدر
15. روز عرفه
مکان استغفار
1. مساجد خصوصا مسجد الحرام
2. منی ،مشعر و عرفات
3.حرم مطهر پیامبر صلی الله علیه و آله وامامان معصوم سلام الله علیهم اجمعین
استغفار قولی
1. استغفار(زبانی )
امام صادق علیه السلام:
إذَا أکثَرَ العَبدُ مِنَ الاستِغفار رُفِعَت صَحیفَتُهُ وَ هیَ تَتَلَالَأُ
هر گاه بنده فراوان استغفار کند، نامه عملش در حالی بالا رود که می درخشد.
کافی(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 504 ، ح 2
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم
خَیرُ الدعاءِ الاستِغفارُ .
بهترین دعا، آمرزش خواهى است .
الکافی : 2 / 504 / 1 منتخب میزان الحکمة : 426
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
خَیرُ العِبادَةِ الاستِغفارُ .
بهترین عبادت ، استغفار کردن است .
نور الثقلین : 5 / 38 / 44 منتخب میزان الحکمة : 428
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
أکثِرُوا مِن الاستِغفارِ ؛ فإنّ اللّهَ عز و جل لم یُعَلِّمْکُمُ الاستِغفارَ إلاّ وهُو یُریدُ أن یَغفِرَ لَکُم .
زیاد استغفار کنید ؛ زیرا خداوند عز و جل استغفار را به شما یاد نداد
، مگر براى این که مىخواهد شما را بیامرزد .
تنبیه الخواطر : 1 / 5 منتخب میزان الحکمة : 428
امام على عليه السلام :
مَن اُعطِيَ الاستِغفارَلم يُحرَمِ المَغفِرَةَ .
به هر كس (نعمت) آمرزش خواهى داده شود ، از آمرزيده شدن محروم نشود .
نهج البلاغة : الحكمة 135 منتخب ميزان الحكمة : 428
حضرت محمد (ص) :
هرکه زیاد استغفار کند خداوند برای او از هر غم و اندوهی گشایش دهد
و از هر تنگنائی راه خروجی پدید آورد و او را از جائی که گمان ندارد روزی دهد.
بحارالانوار جلد 77 صفحه
استغفار فعلی
اعمالی که باعث از بین رفتن گناهان می شوند
1. نماز های پنجگانه
2. روزه
3. مهمان داشتن
4. عیادت بیمار
5. بیماری
6. کارهای سخت و طاقت فرسا
7.ترس
8. غم و اندوه
9. صلوات
10. وضوء
11.تفکر و اندیشیدن
12.محبت اهل بیت (علیهم السلام )
13.اخلاق نیک
14. خوف و خشیت الهی
15. عمل صالح
16.سجده
17. اجرای حدود الهی
18. صدقه
19.شهادت
2. غم و اندوه
حضرت باقر عليه السلام فرمود: رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود:
پيوسته غم و اندوه گريبانگير مؤمن باشند تا براى او گناهى بجا نگذارند.
اصول كافى جلد 4 صفحه 181172
3. ترس
حضرت صادق (ع ) فرمود:
همانا مؤ من خواب هولناك ببيند و (بواسطه همان ترسى كه كرده ) گناهش آمرزيده شود،
و تنش رنج كار ببيند پس گناهش آمرزيده شود.
اصول كافى جلد 4 صفحه 180
حضرت صادق (ع ) فرمود:
گناهانيكه نعمت ها را دگرگون سازند تجاوز (بديگران ) است ،
و گناهانيكه پشيمانى ببار آورند كشتن (و آدمكشى ) است ،
و آن گناهانى كه بلاها نازل كند ستم است ،
و آنها كه پرده را بدرند شرابخواريست ،
و آنها كه روزى را نگهدارند (و در نتيجه كم شود) زنا است ،
و آنها كه در نابودى شتاب كنند قطع رحم است ؛
و آنها كه دعا را برگردانند و فضا را تيره و تار كنند نافرمانى و آزردن پدر و مادر است .
اصول كافى جلد 4 صفحه 184
ابن بكير گويد:
از حضرت صادق (ع ) از گفتار خداى عزوجل پرسيدم
(كه فرمايد) ((و هر چه مصيبت بشما رسد بواسطه آن چيزى است كه خودتان كرده ايد))
حضرت (دنباله آيه را خواند و) فرمود: ((و از بسيارى از گناهان بگذرد)) (سوره شورى آيه 30)
گويد: من عرض كردم :
مقصودم دنباله آيه نبود (بلكه ) بفرمائيد آنچه به على عليه السلام و آنانكه مانند او بودند از خاندانش رسيد از همين باب بود؟ (يعنى آنها چه كرده بودند كه آنهمه مصيبت و بلا بدانها رسيد؟)
فرمود: همانا رسولخدا (ص ) در هر روز بدون اينكه گناهى داشته باشد هفتاد بار استغفار مى كرد.
اصول كافى جلد 4 صفحه 186
عن الرّضا(ع): أنّ رجلاً کان فی بنی اسرائیل عبدالله تبارک و تعالی أربعین سنةٍ فلم یُقبل منه فقال لنفسی ما أتیتُ ألاّ منک و لا أکدبتُ إلاّ لک فأوحی اللهُ تبارک و تعالی ذمّک نفسک أفضل مِن عبادة أربعین سنةٍ.
سفینة البحار، ج ۲، ۲۵۳
امام هشتم فرمود:
مردی در میان بنی اسرائیل چهل سال خدا را عبادت کرد ولی از او پذیرفته نشد
او به نفس خود خطاب کرد و گفت: این توئی که موجب انحطاط أعمال من شدی،
از سوی خداوند بدو خطاب شد که این مذمت از چهل سال عبادت تو برتر است
4. صلوات
عن الرّضا(ع) قال:
مَن لم یَقدر علی ما یُکفّرُ بِه ذنوبه فَلیکثر مِن الصّلاة علی محمّدٍ وآل محمّدٍ(ص) فانّها تهدمُ الذّنوب.
الخصال، ص ۱۹۶، مسند الأمام، ج ۱، ص ۲۳۰.
امام هشتم(ع) فرمود:
کسی که قدرت بر انجام کفاره گناهان خویش را ندارد
فراوان «صلوات» و درود بر پیامبر و آل او بفرستد
زیرا این عمل گناهان را نابود میسازد
5. محبت اهل بیت علیم السلام
عن الرّضا(ع) قال رسول الله(ص):
حُبّنا أهل البیت یکفّرُ الذّنوب و یُضاعف الحسناتِ.
نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۴
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
محبت ما أهل بیت گناهان را مستور میدارد و حسنات را دو چندان میکند.
6. عمل صالح
عن النّبیّ (ص) قال:
إذا عَمِلت سیّئةً فاعمل حسنةً تمحوها.
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
هرگاه عمل ناشایست انجام دادی،
به انجام عمل نیک بپرداز! زیرا عمل نیک درباره دیگران گناه را نابود میسازد.
نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۵۹٫
7. سجده
عن الصّادق(ع) قال:
جاء رجلٌ إلی رسول الله(ص) فقالَ: یا رسول الله! کثرت ذنوبی و ضعف عملی فقال رسول الله: أکثر السّجود فانّه یحطُّ الذّنوبَ کما یحطّ الرّیح ورق الشجر.
بحارالانوار، ج ۸۵، ص ۱۶۲
امام صادق(ع) فرمود: مردی پیش پیامبر(ص) آمد و گفت:
یا رسول الله گناهانم بی شمار است ولی عمل نیک من اندک است،
پیامبر فرمود: سجده فراوان بجای آور زیرا سجده گناهان را دور میسازد
همچنانکه باد برگ درخت را می ریزاند.
8. وضو
عن أبی عبدالله(ع) قال: مَن جدّد وُضوئه لغیر صلاة جدّد الله توبته مِن غیر استغفارِ.
ثواب الأعمال، ص ۴۶٫
امام صادق(ع) فرمود:
کسی که وضوی خود را در غیر موارد لازم تجدید کند
خداوند بدون استغفار او را ببخشد.
9. خوف و خشیت الهی
عن النّبیّ (ص) قال:
مامِن مؤمنٍ یبکی مِن خشیةِ الله تعالی إلاّ غُفرَ له ذنبوه و إن کانت أکثر مِن نجوم السّماء و عدد قطراتِ البحار ثمّ قرء: فلیضحکوا قلیلا و لیَبکوا کثیراً جزاءً به ما کانوا یکسبون. جامع الأخبار، صدوق، فصل ۵۴٫
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
هیچ انسان مؤمنی نیست که از خوف و خشیت خدا بگرید
جز آنکه خداوند گناهانش را بیامرزد گرچه گناهش به تعداد ستارگان
و به اندازه قطرههای آب دریا باشد سپس این آیه را قرائت کرد:
کم بخندید و زیاد بگیرید و منتظر پاداش آنچه را که انجام میدهید باشید.
10. اجرای حدود الهی
- وفی الحدیث: إقامة الحدِّ تُکفّرُ الذَّنب.
وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۳۰۸٫
در حدیث آمده است: اجراء حد الهی (در مورد خطاکاران) موجب نابودی گناه است.
11. اخلاق نیک
عن النّبیّ ۰ص) قال:
إنّ الخلق الحسنَ یُذیبُ الذّنوبَ کما تذیبُ الشّمس الجَمدَ و إنّ الخُلق السَّیِّی لَیُفسد العمل کما یُفسدُ الخَلُّ العسل.
مشکوة الانوار.
پیامبر اکرم(ص) فرمود: أخلاق نیک مایه از بین رفتن گناهان است
چنانکه آفتاب مایه از بین رفتن برف است
و البته أخلاق بد نیز باعث فسادو نابودی اعمال نیک آدمی است
همچنانکه سرکه عسل را خراب میکند.
12. روزه
عن الإمام الصّادق(ع) قال:
إنّ لله فی کلّ لیلة شهر رمضانَ عنقاء مِن النّار إلاّ مَن افطرَ علی مسکرٍ او مَشاحِ أو صاحبُ شاهینِ، قالَ قلت وأیٌّ صاحبُ شاهینٍ؟ قال الشطرنج.
میزان الحکمة، ج ۵، ص ۱۹۲٫
امام صادق(ع) فرمود:
خداوند متعال در هر شب از ماه رمضان گنهکارانی را از آتش دوزخ نجات میدهد
مگر کسی که با مسکرات روزه خود را افطار کند
و یا کینه مؤمنی را به دل داشته باشد
و یا آنکه صاحب شاهین باشد،
راوی پرسید مراد از صاحب شاهین کیست؟
امام پاسخ داد شطرنج باز یعنی کسی که با شطرنج قمار میکند.
13. شهادت
عن رسول الله(ص): الشّهادةُ تُکفِّر کلّ ذنبٍ إلاّ الدّین.
میزان الحکمة، ج ۵، ص ۱۹۲٫
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
شهادت موجب ناپدید شدن و از بین رفتن همه گونه گناهان است مگر حق الناس.
14. صدقه
عن النّبیّ (ص) قال: و بالصّدقة تمحو الخطیئة .
مکارم أخلاق، باب نصایح پیامبر (ص) به أبوذر.
پیامبر اکرم(ص) فرمود: ای أباذر صدقه، گناه را نابود میکند.
15. عیادت
عن رسول الله (ص):
مَن عاد مریضاً فجلسَ عندهُ ساعة أجری اللهُ تعالی له أجر عملِ ألفِ سنةٍ لا یعصی الله فیها طرفة عینٍ.
الأربعون حدیثاً، ابن زهره، حدیث شماره ۲۴٫
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
کسی که بیماری را عیادت کند و در کنارش بنشیند
خداوند پاداش هزار سالی که در آن گناه نکرده باشد را در نامه اعمال او ثبت میکند.
15. بیماری
عَن الإمام الرّضا(ع) قال:
المرضُ للمؤمن تطهیرٌ و رحمةٌ و للکافر تعذیبٌ و لعنةٌ و إنَ المرضَ لا یزالُ بالمؤمن حتّی لایکون غلبه ذنبٌ.
سفینة البحار، ماده ذنب.
امام علی بن موسی الرضا(ع) فرمود:
بیماری انسان مؤمن مایه طهارت از گناه است
و برای کفار باعث کیفر و لعنت خواهد بود
و البته بیماری به سراغ مؤمن خواهد آمد
تا گناهی در نامه اعمال وی باقی نماند.
16. تفکر و اندیشیدن
عنِ الصّادق(ع) قال: الفِّکرُ مرآتُ الحسناتِ و کفّارةُ السّیِّئاتِ.
بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۲۶٫
امام صادق(ع) فرمود: تفکر و اندیشیدن آئینه نیکیها
و کفارهی بدیها و سیئات است
فقيه و عارف بزرگ، فيض كاشاني(ره) درباره اهميت و ارزش استغفار چنين مي سرايد:
ز هر چه غير يار، استغفرالله
ز بود مستعار، استغفرالله
دمي كان بگذرد بي ياد رويش
از آن دم بي شمار استغفرالله
سرآمد عمر و يك ساعت ز غفلت
نگشتم هوشيار، استغفرالله
نكردم يك سجودي در همه عمر
كه آيد آن به كار استغفرالله
ز كردار بدم صدبار توبه
ز گفتارم هزار استغفرالله
شدم دور از ديار يار اي فيض
من مهجور زار استغفرالله
يادآورى اين نكته ضرورى است كه بهترين زمان براى هر دعا و مناجاتى ، بخصوص استغفار كه بهترين دعا شمرده شده ، وقتى است كه انسان حال دعا داشته باشد و دل او همراه با زبانش با خداوند راز و نياز كند . علاوه بر اين ، از نظر عملى هم ساعاتى را براى دعا انتخاب كند كه در آن تقوا را رعايت كرده و نيتش براى روى آوردن به دعا و مناجات ، خالص باشد .
پیامبر بزرگوار اسلام ، حضرت محمد صلى الله علیه و آله مى فرمایند:
توبه را به تأخیر نیندازید، زیرا مرگ ناگهانى فرامى رسد.
بارالها
اگر به درگاهت آنقدر گریه کنم که پلک های چشمانم بیفتد
و آنقدر ناله کنم تا صدایم قطع شود
وآنقدر در برابرت (برای عبادت ) بایستم تا پاهایم ورم کند
وآنقدر برایت به رکوع روم تا اینکه استخوان پشتم از جا کنده شود
وآنقدر در برابرت به سجده روم تا چشمانم به گودی رود
و تمام عمرم خاک زمین را بخورم و آب خاکستر بنوشم
و در خلال اینها به ذکر تو مشغول شوم تا زبانم از کار بیفتد
سپس به خاطر شرمندگی از گناهان سرم را به اطراف آسمان بلند نکنم
باز هم موستوجب پاک شدن حتی یکی از گناهانم نخواهم بود
اگر به خاطر شایستگی از طرف تو بخشوده شوم به خاطر این نیست که شایسته ی آمرزش و عفوت هستم بلکه جزای من در انجام اولین معصیتم آتش جهنم تو بود و اگر مرا عذاب کنی به من ظلم نکردی
بارالها
بر محمد و خاندانش درود و رحمت فرست و مرا از نافرمانی ات دور نگاه دار
و در بندگی ات مرا به کار گیر و توبه ی نیکی را روزی ام گردان
و با توبه مرا پاک ساز وو مرا با محافظتت یاری فرما و با سلامتی و عافیت کارم را اصلاح نما
و شیرینی بخششت را به من بچشان
و مرا رها شده بخشایشت و آزاد شده رحمتت قرار ده و امان نامه ی خشمت را برایم بنویس
ای بهترین آمرزندگان